Nikahsız Birliktelik
Giriş
Türkiye'de resmi nikah kıyılmaksızın birlikte yaşayan çiftlerin sayısı giderek artmaktadır. Bu birliktelikler Türk hukukunda "fiili evlilik" ya da "birlikte yaşama" olarak adlandırılmakta; ancak resmi evlilikle aynı hukuki güvencelerden yararlanmamaktadır. Bu makalede nikahsız birlikteliklerin Türk hukuku çerçevesindeki durumu, bu birlikteliklerin sona ermesinin doğurduğu hukuki sonuçlar ve önerilen önlemler ele alınmaktadır.
Türk Hukukunda Fiili Evlilik
Türk Medeni Kanunu, yalnızca resmi nikah (medeni nikah) yoluyla kurulan evlilikleri tanımaktadır. Dini nikah ya da uzun süreli birliktelik, yasal evlilik kapsamında değerlendirilemez.
Bu nedenle nikahsız birliktelikte:
- Mal ortaklığı ya da mal rejimi hükümleri uygulanmaz,
- Miras hakkı doğmaz (vasiyetname yoksa),
- Nafaka talebi çoğunlukla mümkün değildir,
- Velayet ve soybağı, çocuğun hukuki durumuna göre ayrıca ele alınır.
Ortak Mal Varlığı Sorunları
Birlikte yaşayan çiftlerin en çok karşılaştığı sorun, birliktelik sona erdiğinde ortak edinilen mal varlığının paylaşımıdır.
Türk hukukunda bu mesele şu çerçevede çözüme kavuşturulur:
Haksız Zenginleşme (TBK m. 77)
Çiftlerden biri, diğerinin mal varlığının artmasına katkıda bulunmuşsa katkısı oranında geri talepte bulunabilir. Örneğin ev satın alınırken ortaklaşa para ödenmiş ama tapu yalnızca birinin adına yapılmışsa, ödeme yapan taraf katkısını talep edebilir.
Paylı Mülkiyet
Mal birinin adına tapuya kayıtlıysa diğerinin bu mülk üzerinde hak iddia etmesi güçtür. Ortak edinilen mallarda her ikisinin de tapuya eklenmesi en sağlıklı yoldur.
Ortaklığın Tasfiyesi
Birlikte ticaret ya da iş yaptıysalar bu ilişki, adi ortaklık hükümleri çerçevesinde tasfiye edilebilir.
Çocukların Durumu
Nikahsız birliktelikten doğan çocuklar, anne tarafından soybağıyla doğrudan bağlıdır. Baba soybağı ise şu yollarla kurulur:
- Babanın çocuğu tanıması,
- Babalık davası açılması.
Soybağı kurulduktan sonra çocuk; nafaka, miras ve velayet hakları bakımından evlilik içinde doğmuş çocukla eşit haklara sahip olur.
Nikahsız birliktelik sona erdiğinde velayet düzenlemesi, evlilik dışı çocuklar için aile mahkemesince re'sen ya da talep üzerine yapılır.
Nafaka Hakkı
Nikahsız birliktelikte ayrılan taraf kural olarak yoksulluk nafakası talep edemez; bu hak yalnızca resmi evlilikle kazanılır.
Ancak şu istisnalar dikkat çekicidir:
- Çocuk için iştirak nafakası talep edilebilir (soybağı kurulmuşsa),
- Uzun süreli birliktelikte katkı payı ya da haksız zenginleşmeye dayalı tazminat talep edilebilir.
Miras Hakkı
Nikahsız eş, yasal mirasçı değildir. Birlikte yaşadığı kişinin ölümünde miras alamaz. Bunu önlemenin tek yolu vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle karşı tarafı mirasçı olarak belirlemektir.
Bu durumda saklı pay mirasçılarının (çocuklar, ebeveynler, resmi eş) hakları korunmaya devam eder; nikahsız eşe bırakılan pay tasarruf edilebilir kısımla sınırlıdır.
Önerilern Hukuki Önlemler
Nikahsız birliktelikte tarafların haklarını korumak için şu önlemler alınabilir:
1. Noterde Birliktelik Sözleşmesi
Türk hukukunda özel olarak düzenlenmiş olmasa da taraflar noter huzurunda bir sözleşme imzalayarak ortak mal yönetimini, ayrılma halinde paylaşım kurallarını ve diğer koşulları düzenleyebilir. Bu sözleşme genel sözleşme hükümleri çerçevesinde bağlayıcıdır.
2. Ortak Tapu Kaydı
Birlikte edinilen taşınmazın her ikisinin adına eşit ya da belirlenen oranlarda tapuya işlenmesi, ileride ortaya çıkacak paylaşım uyuşmazlıklarını önler.
3. Vasiyetname
Nikahsız eşi mirasçı atamak için vasiyetname en doğrudan yoldur. Ancak saklı pay sınırları içinde kalındığından emin olunmalıdır.
4. Hayat Sigortası
Nikahsız eş, hayat sigortası poliçesinde lehtar olarak belirlenebilir. Sigorta bedeli terekeye dahil olmadığından yasal mirasçıların talepleri bu bedeli etkilemez.
5. Çocuğun Tanınması
Baba, çocuğu vakit geçirmeksizin resmi yollarla tanımalıdır. Bu işlem çocuğun tüm hukuki haklarını güvence altına alır.
Resmi Nikah ile Güvence Altına Alma
Uzun vadede en güçlü çözüm, resmi nikah kıyılmasıdır. Resmi nikah; mal rejimi, nafaka, miras ve sosyal güvenlik (SGK dul aylığı) gibi kapsamlı güvenceler sağlamaktadır.
Sonuç
Nikahsız birliktelik, Türk hukukunda resmi evlilikle aynı güvenceyi sağlamamaktadır. Bu birlikteliği sürdüren çiftlerin hem kendi haklarını hem de çocuklarının haklarını korumak için aktif hukuki adımlar atması büyük önem taşımaktadır. Resmi nikah seçeneği değerlendirilmiyorsa, birliktelik sözleşmesi, ortak tapu, vasiyetname ve sigorta gibi araçların bir arada kullanılması en kapsamlı güvenceyi sağlayacaktır.