Yurt Dışında Boşanma ve Türkiye'de Tanınması
Giriş
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları ya da Türkiye'de yabancı uyruklu eşlerle evlenenler, boşanma sürecinde iki ülkenin hukukuyla aynı anda muhatap olabilmektedir. Yurt dışında alınan boşanma kararının Türkiye'de geçerli sayılması için belirli hukuki prosedürlerin izlenmesi gerekmektedir. Bu makalede yurt dışı boşanma kararlarının Türkiye'de tanınması, hangi mahkemenin yetkili olduğu ve pratik adımlar ele alınmaktadır.
Yurt Dışı Boşanmanın Türkiye'de Tanınması
Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de geçerli sayılabilmesi için tanıma ya da tenfiz davası açılması gerekmektedir.
Tanıma
Yabancı mahkemenin boşanma kararının Türk hukuk düzeninde geçerli sayılması için açılan davadır. Tanıma davasında kararın içeriği esastan incelenmez; yalnızca tanıma koşullarının varlığı araştırılır.
Tenfiz
Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de icra edilebilir hale getirilmesi için açılan davadır. Boşanma kararları için genellikle tanıma yeterlidir; icra gerektiren kararlar (nafaka gibi) için tenfiz gerekebilir.
Tanıma Koşulları
5718 sayılı MÖHUK m. 58-59 uyarınca yabancı mahkeme kararının Türkiye'de tanınabilmesi için şu koşulların birlikte sağlanması gerekir:
1. Kesinleşmiş olma: Karar, verildiği ülkede kesinleşmiş olmalıdır. Kesinleşmeyi belgeleyen resmi belge talep edilebilir.
2. Türk mahkemelerinin münhasır yetkisinin ihlal edilmemiş olması: Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davalarda bazı hallerde Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi söz konusu olabilir.
3. Savunma hakkının ihlal edilmemesi: Her iki tarafın da yargılama sürecinde usulünce temsil edilmiş ve haberdar edilmiş olması gerekir.
4. Türk kamu düzenine aykırı olmaması: Karar, Türk hukukunun temel değerleriyle açıkça çelişmemelidir. Bu değerlendirme mahkemenin takdir yetkisindedir.
5. Mütekabiliyet: Karar ülkesinin Türk mahkeme kararlarını tanıması şartı aranmaktadır; ancak uygulamada bu kriter çok katı yorumlanmamaktadır.
Başvuru Süreci
Yetkili Mahkeme
Asliye hukuk mahkemesi ya da talep sahibinin yerleşim yeri ya da oturma yeri mahkemesi yetkilidir.
Gerekli Belgeler
- Yabancı mahkeme kararının aslı,
- Kararın apostil şerhi ile tasdiki,
- Yeminli Türkçe tercümesi,
- Kararın kesinleştiğini gösteren belge (kesinleşme şerhi),
- Tarafların kimlik belgeleri.
Anlaşmalı Yurt Dışı Boşanma
Bazı ülkelerde anlaşmalı boşanma prosedürü daha hızlıdır. Türk çiftler zaman zaman yurt dışında daha kısa sürede boşanmayı tercih etmektedir. Ancak bu kararın Türkiye'de tanınması için aynı koşullar geçerlidir.
Türkiye'deki Kayıtlara İşlenmesi
Yurt dışı boşanma kararı tanındıktan sonra Türk nüfus kütüğüne "boşanmış" ibaresi işlenir. Bu işlem için tanıma kararının kesinleşmesi ve nüfus müdürlüğüne bildirimde bulunulması gerekmektedir.
Yabancı Uyruklu Eşle Boşanma
Türk vatandaşının yabancı uyruklu eşiyle boşanması halinde hangi ülkenin mahkemesinin yetkili olduğu ve hangi hukukun uygulanacağı meselesi önem kazanır.
M-HUK m. 14 uyarınca:
- Eşlerin ortak milli hukuku uygulanır,
- Farklı vatandaşlığa sahiplerse ortak mutad mesken hukuku,
- Bu da yoksa boşanma davasının açıldığı yer (Türkiye) hukuku uygulanır.
Nafaka ve Velayet Kararlarının Tanınması
Yurt dışı boşanma kararıyla birlikte verilen nafaka ve velayet kararlarının Türkiye'de tanınması ya da tenfizi de mümkündür. Ancak Türk mahkemeleri velayet kararlarını çocuğun üstün yararı ölçütüyle yeniden değerlendirebilir.
Pratik Öneriler
- Apostil şerhi almayı unutmayın: Yabancı belgelerin Türkiye'de kullanılabilmesi için bu şerh zorunludur.
- Yeminli tercüme yaptırın: Resmi tercüme olmadan belgeler Türk mahkemelerince kabul edilmez.
- Kesinleşme belgesi temin edin: Kararın kesinleştiğini gösteren ayrı bir belge talep edilebilir.
- Süreci takip edin: Nüfus kaydına işlenme bazen uzayabilmektedir; takip edilmesi önerilir.
Sonuç
Yurt dışında alınan boşanma kararlarının Türkiye'de geçerli sayılabilmesi için tanıma davasının açılması zorunludur. Bu sürecin doğru yönetilmesi; nüfus kaydının güncel tutulması, yurt içindeki mal paylaşımı ve nafaka haklarının kullanılabilmesi açısından kritik öneme sahiptir.