Mal Rejimi ve Mal Paylaşımı
Giriş
Boşanmada en çok tartışılan konulardan biri, evlilik süresince biriktirilen mal varlığının nasıl paylaşılacağıdır. Türk hukukunda bu mesele, seçilen ya da yasal olan mal rejimine göre belirlenmektedir. 2002 yılında yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile önemli değişiklikler yapılmış; evlilik birliği içinde edinilen mallarda eşlerin eşit pay sahibi olduğu ilkesi benimsenmiştir.
Mal Rejimi Türleri
TMK m. 202 uyarınca eşler, noterde mal rejimi sözleşmesi yaparak yasal rejimden farklı bir rejimi seçebilir. Sözleşme yapılmamışsa yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.
1. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (Yasal Rejim)
2002 sonrasında evlenen ve mal rejimi sözleşmesi yapmayan tüm çiftlere otomatik olarak uygulanır. Bu rejimde mallar iki gruba ayrılır:
Edinilmiş mallar: Evlilik birliği süresince çalışma karşılığı edinilen mallar. Maaş, işyeri gelirleri, bu gelirlerle satın alınan taşınmazlar ve taşınır mallar bu kapsamdadır.
Kişisel mallar: Evlilik öncesinde sahip olunan mallar, miras ya da bağış yoluyla edinilen mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel kullanıma özgü eşyalar.
Rejimin tasfiyesinde yalnızca edinilmiş mallar paylaşıma konu olur. Her eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı diğer eşe ait olur.
Artık değer hesabı: Artık değer = Edinilmiş malların toplam değeri - Bu mallara yatırılan kişisel mallar - Borçlar
2. Mal Ayrılığı Rejimi
Her eş kendi mallarına tam sahipliğini sürdürür; tasfiyede paylaşım yapılmaz. Yalnızca ortak mülkiyet varsa bu ayrıca tasfiye edilir.
3. Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi
Evlilik süresince mal ayrılığı geçerlidir; ancak boşanmada ya da ölümde edinilmiş mallar eşit biçimde paylaşılır.
4. Mal Ortaklığı Rejimi
Tüm mallar (kişisel mallar dahil) ortak havuza dahil olur; çok nadiren tercih edilmektedir.
2002 Öncesi Evlilikler
1 Ocak 2002'den önce kurulan evliliklerde mal ayrılığı rejimi geçerliydi. Dolayısıyla bu tarihten önce edinilen mallar, kural olarak tasfiyeye dahil edilmez.
Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta: 2002 öncesinde satın alınan bir taşınmaz, eğer 2002 sonrasında yeniden satın alınan ya da geliştirilen bir değer içeriyorsa bu kısım tasfiyeye dahil olabilir.
Mal Paylaşımında Sıklıkla Tartışılan Konular
Taşınmazların Tespiti
Hangi taşınmazın edinilmiş mal, hangisinin kişisel mal olduğu tartışma konusu olabilmektedir. Tapu sicilinde eşlerden birinin adına kayıtlı taşınmaz bile, alış bedelinin kişisel mal kaynağından ödendiği ispat edilirse tasfiye dışı kalabilir.
Şirketteki Hisseler
Eşlerden birinin kurduğu ya da ortak olduğu şirketin hisseleri, ne zaman ve hangi kaynakla edinildiğine bağlı olarak tasfiyeye dahil olabilir. Şirketin değerinin belirlenmesi için bilirkişi raporu alınması zorunludur.
Değer Artışları
Kişisel mal olarak nitelendirilen bir taşınmazın evlilik süresince değer kazanması halinde, bu değer artışı belirli koşullar altında tasfiyeye dahil edilebilir.
Emeklilik ve BES Birikimleri
Evlilik süresince biriken emeklilik (SGK) ve BES gelirleri, edinilmiş mal kapsamında değerlendirilebilir. Mahkemeler bu konuda somut durumu incelemektedir.
Katılma Alacağı Davası
Mal paylaşımına ilişkin uyuşmazlıklar katılma alacağı davası yoluyla çözüme kavuşturulur. Bu dava boşanma davasıyla birlikte ya da boşanmadan sonra ayrıca açılabilir.
Zamanaşımı: Boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıl.
Davada şu hususlar incelenir:
- Tasfiyeye konu malların tespiti,
- Her malın edinilmiş mi kişisel mi olduğunun belirlenmesi,
- Her malın günümüz değerinin (artık değerinin) hesaplanması,
- Hesaplanan artık değerin yarısının karşı tarafa ödenmesine hükmedilmesi.
Tasfiyede Bilirkişi Rolü
Özellikle taşınmaz ve şirket hisselerinin değerlemesinde mahkeme bilirkişi atar. Bilirkişi raporu tasfiyenin temelini oluşturur; ancak taraflar rapora itiraz edebilir.
Anlaşmalı Boşanmada Mal Paylaşımı
Taraflar anlaşmalı boşanmada mal paylaşımını kendileri düzenleyebilir. Protokolde hangi malın kime ait olacağı açıkça yazılırsa ayrıca dava açılmasına gerek kalmaz. Ancak protokolün hâkim tarafından onaylanması zorunludur.
Pratik Öneriler
- Mal envanteri çıkarın: Evlilik süresince hangi malların edinildiğini ve kaynağını belgeleyin.
- Kişisel mal kaynaklarını ispatlayın: Miras, bağış ya da evlilik öncesi birikim kaynağını belgelerin (banka dökümü, tapu, veraset ilamı gibi).
- Değerleme tarihine dikkat edin: Tasfiyede malların boşanma davasının açıldığı tarihteki değeri mi yoksa karar tarihindeki değeri mi esas alınacağı tartışmalıdır; bilirkişi raporuna itiraz hakkı kullanılmalıdır.
- Şirket değerlemesini titizlikle takip edin: Bu değerleme, tasfiyenin en tartışmalı ve en büyük mali sonuçlar doğuran aşamasıdır.
Sonuç
Boşanmada mal paylaşımı, doğru mal rejiminin belirlenmesi ve her malın hukuki niteliğinin tespiti üzerine kurulur. Bu süreç hem hukuki bilgi hem de mali analiz gerektirdiğinden, tarafların uzman hukuki ve mali danışmanlık alarak süreci yönetmesi büyük önem taşımaktadır.